O miejscowości

Kliknij, by powięksyć

Nazwa Czarny Dunajec ma geograficznie podwójne znaczenie. Taką nazwę ma górska rzeka odwadniająca zachodnie części Tatr i Podhala oraz miejscowość nad tą rzeką położona. Wody Czarnego Dunajca od źródeł po Nowy Targ, gdzie łączą się z Białym Dunajcem, są górnym biegiem wielkiej rzeki karpackiej - Dunajca. Miejscowość Czarny Dunajec jest usytuowana na lewym brzegu rzeki, w samej osi śródgórskiej Kotliny Podhalańskiej. Tu bystry Dunajec, opuszczając już tatry i Skalne Podhale, wolniej zdąża ku północy po płaskiej równinie orawskiej.
Miejsce to nie jest pospolite w Karpatach, swoiste nawet na Podhalu. Różni przyrodnicy mieliby pewnie o nim takie zdanie:

• astronom: w każdą noc Gwiazda Polarna potwierdza, ze czarnodunajecki rynek zbudowano na 49,27' szerokości geograficznej północnej i 19,51' dlługości wschodniej;
• geomorfolog: tak tu jak w rynnie - od północy orawskie garby wododzielne, ku poludniowi dźwigają się gubałowskie grzbiety, a za nimi piętrzy się korona Tatr. Za to pośrodku, wokół Czarnego Dunajca, rozległa równina z torfowiskami;
• geolog: gdziekolwiek by nie kopać - sam kamieniec, w dodatku zapadlisko, które ciągle się zapada, na szczęście bardzo wolno;
• klimatolog: latem tu najcieplej na Podhalu, ale tak ogólnie - za często są przymrozki i mgły;
• hydrolog: dużo tu wody, ale nie źródlanej;
• botanik: na puściznach przetrwał świat roślin sprzed tysięcy lat;
• ekonomista: gospodarzyć tu umieją, jednak wybudowali też drogi w cztery strony świata;
• turysta: od Babiej Góry ku Tatrom to połowa drogi - dobre miejsce na krótką przerwę.

W XIII wieku na terenie dzisiejszej czarnodunajeckiej gminy, tak, jak wzdłuż całej południowej granicy królestwa polskiego, szumiała jeszcze puszcza karpacka. Osadnictwo na prawie niemieckim objęło te ziemie dopiero w XVI stuleciu. Spoglądając wokół z równiny okalającej Czarny Dunajec, na południu ujrzymy pasmo Tatr, na zachodzie masyw Babiej Góry, od wschodu ukażą się Gorce i zamajaczą Pieniny. Obszar geograficznie wchodzący w skład trzech subregionów - Pogórza Gubałowskiego, Kotliny Orawsko-Nowotarskiej i Działów Orawsko-Podhalańskich - przez kilkaset lat był spichlerzem Podhala. Bogactwem ziem do niedawna typowo rolniczych, są też - z racji położenia - walory krajobrazowe i przyrodnicze.

Rozległe torfowiska wysokie typu alpejskiego, zwane puściznami, przechowały świat roślin sprzed setek tysięcy lat. Na Puściźnie Wielkiej (ponad 400 ha), Puściźnie Małej (100 ha), Rękowiańskiej i Baligówce (ponad 200 ha) spotkać można gatunki flory tak rzadkie, jak: rosiczka, mech torfowiec, storczyki, żurawiny, wełnianka, borówka bagienna. W wyższych partiach króluje unikatowa odmiana kosówki. Dla świata zwierząt kraina torfowisk jest naturalnym korytarzem między Tatrami a masywem Babiej Góry. Lęgną się na torfowiskach bocian czarny i błotniaki; tokują cietrzewie; mają swój przystanek dzikie gęsi. Mieszkańcami torfowisk są puszczyk, myszołów, pszczołojad i sowa pójdźka. Trafić można na łosie, wilki, jelenie, lisy i dziki. Czasem przemknie niedźwiedź. Unikatowym obszarem torfowisk, głębokich czasem na 8,5 metra, teraz opiekują się sami właściciele. W przyszłości torfowiska będą zapewne parkiem krajobrazowym i rezerwatem przyrody.

Druga osobliwość czarnodunajeckich okolic to Działy Orawskie - płaskowyż uformowany kilka milionów lat temu, najstarszy element rzeźby terenu. Są one częścią obniżenia łuku Beskidów między Pasmem Babiogórskim a Gorcami. Wododzielne grzbiety wypiętrzone najwyżej między Podwilkiem a Odrowążem (Pająków Wierch 934, Bukowiański Wierch 940 i Żeleźnica 912 m n.p.m.) przegradzają zlewiska Morza Czarnego i Bałtyku. Po jednej ich stronie płynie bowiem Czarna Orawa, z drugiej leżą źródliska Dunajca. Do lokalnych bogactw zaliczyć też trzeba zalegające głęboko pod ziemią wody geotermalne (bardzo wydajny odwiert w Chochołowie) jedne z największych w Polsce południowo-wschodniej pokłady żwirów rzecznych; występujący w niewielkich ilościach węgiel brunatny; masywy leśne i skalne surowce, zwłaszcza piaskowce i wapienie.