ebom| Elektroniczne biuro obsługi mieszkańca Urząd Gminy Czarny Dunajec portal mapowy
szlak wokół tatr
muzeum pk sk
Adobe Flash - Install
resetpowiększdrukuj

Po śladach dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego

2018-05-02 // Oglądano: 216 // Wstecz
Po śladach dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznegoOd 01.05.2018 r. do 30.04.2019 r. Gmina Czarny Dunajec we współpracy z Miastem Trstena realizuje transgraniczny mikroprojekt pt. „Po śladach dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa za pośrednictwem Euroregionu „Tatry” w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020.

„Po śladach dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego”

Od 01.05.2018 r. do 30.04.2019 r. Gmina Czarny Dunajec we współpracy z Miastem Trstena realizuje transgraniczny mikroprojekt pt. „Po śladach dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa za pośrednictwem Euroregionu „Tatry” w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020.

Głównym celem projektu jest zachowanie, ochrona, wsparcie i rozwój dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego poprzez zachowanie, zrekonstruowanie, odrestaurowanie i podniesienie świadomości wybitnych unikalnych miejsc dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego.

Cele szczegółowe to:

ØZachowanie, ochrona i udostępnienie miejsc dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego regionu transgranicznego.

ØPromocja unikalnych miejsc dziedzictwa kulturowego regionu transgranicznego związana z przedstawieniem historii tych miejsc.

Projekt nawiązuje do strategicznego projektu jakim jest „Historyczno-kulturowo-przyrodniczy Szlak wokół Tatr”. W ramach mikroprojektu odnowione zostaną obiekty dziedzictwa historycznego i kulturowego zlokalizowane na Szlaku wokół Tatr w Mieście Trstena i w Gminie Czarny Dunajec. W Trstenie będzie to pomnik Słowackiego Powstania Narodowego, a w Gminie Czarny Dunajec - 7 kapliczek i krzyży.

Działania inwestycyjne realizowane będą w powiązaniu z działaniami miękkimi. W Trstenie zorganizowana zostanie rekonstrukcja bitew II wojny światowej, które w latach 1944-1945 odbywały się na pograniczu polsko-słowackim. Opracowany zostanie także film promocyjny i wydane zostaną polsko-słowackie materiały promocyjne. Na zakończenie projektu zaplanowano organizację konferencji podsumowującej połączonej z wystawą zdjęć na temat wspólnego dziedzictwa kulturowego obu regionów.

Efekty mikroprojektu adresowane są do mieszkańców i turystów: realizacja zaplanowanych działań przyczyni się do zachowania dziedzictwa historycznego i kulturowego dla przyszłych pokoleń. Wzmocni także wykorzystanie potencjału, jaki posiada Miasto Trstena i Gmina Czarny Dunajec oraz wpłynie na wzrost ich atrakcyjności turystycznej.

Wartość tego mikroprojektu to 117.524,36 EUR, w tym dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 wynosi99.895,70 EUR, co stanowi 85% wartości kosztów kwalifikowalnych w mikroprojekcie, a dofinansowanie z budżetu państwa Rzeczpospolitej Polskiej i Republiki Słowackiej wynosi 8.659,31 EUR.

ZADANIA GMINY CZARNY DUNAJEC W MIKROPROJEKCIE

Na realizację poniższych działań zaplanowanych w projekcie Gmina Czarny Dunajec otrzymała dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w wysokości 52.582,96 EUR, co stanowi 85% calkowitych kosztów Gminy, tj. kwoty 61.862,31 EUR. Przyznane zostało także dofinansowanie z rezerwy celowej budżetu państwa w wysokości 3.093,11 EUR, co stanowi 5% kwalifikowalnych kosztów działań partnera.

§Odrestaurowanie i udostępnienie miejsc dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego

Termin realizacji zadania: maj 2018-kwiecień 2019

W ramach zadania odrestaurowanych zostanie 7 zabytkowych kapliczek i krzyży na terenie Gminy Czarny Dunajec. W sąsiedztwie kapliczek i krzyży osadzone zostaną tablice informacyjne w drewnianej ramie. Będą one zawierać opis ziół znajdujących się przy odtworzonych kapliczkach.

Kaplica na drewnie z rzeźbą Cierpienia Chrystusa z 1796 roku w Czarnym Dunajcu

Kapliczka wykonana jest z piaskowca, ustawiona w sąsiedztwie drzewa stanowiącego Pomnik Przyrody. Na płycinie znajdującej się od frontu jest wyryty napis informujący o dacie powstania kapliczki i jej fundatorze: A.D. 1796. Jakobus. Bzuwka. Fun.&.exc Na kolumnie ustawiona jest pełnoplastyczna rzeźba z przedstawieniem Chrystusa Cierpiącego.

Kapliczka jest obiektem wolnostojącym narażonym na działanie czynników atmosferycznych. Niebezpieczna dla obiektu jest również nieświadoma negatywna ingerencja człowieka. Stan zachowania kapliczki jest dostateczny. Posiada wiele ubytków. Widoczne są wadliwe uzupełnienia cementowe. Na obiekcie bytują mchy i porosty. Widoczna jest również miejscowo tak zwana fałszywa patyna, dodatkowo uszczelniająca zewnętrzna epidermę kamienia i przyczyniająca się do jego postępowego niszczenia.

Ze względu na stan zachowania oraz czas powstania obiektu przeprowadzona zostanie konserwacja zachowawcza. Prace polegać będą głównie na zatrzymaniu procesu destrukcji, utrwaleniu istniejącego stanu i poprawieniu estetyki obiektu na poziomie zachowawczym. Wykonana zostanie pełna konserwacja techniczna obiektu oraz konserwacja estetyczna w celu przywrócenia jego pierwotnych walorów. W pierwszej kolejności wzmocniona będzie osłabiona struktura kamienia oraz podjęte zostaną działania mające na celu wykonanie izolacji przeciwwilgotnościowej kapliczki. W ramach prac przewiduje się wykonanie nowego fundamentu wraz z jego izolacja poziomą.

Powierzchnia będzie odczyszczona z niekorzystnych dla niej nawarstwień: fałszywej patyny, mchów, zachlapań. Usunięte zostaną również nieprawidłowe technologicznie wtórne uzupełnienia. Wszelkie ubytki zostaną uzupełnione odpowiednio dobraną zaprawą imitującą naturalny kamień. Ostatnim etapem będzie zabezpieczenie hydrofobowe powierzchni kapliczki preparatem o głębokiej penetracji.

 Krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem na kamiennym cokole z 2. połowy 19. wieku w Czarnym Dunajcu

Kapliczka Jezusa Ukrzyżowanego znajduje się w Czarnym Dunajcu przy ul. Bugaj. Kapliczka ma formę krzyża metalowego z pełnoplastyczną rzeźbą Chrystusa (prawdopodobnie jest to żeliwny odlew z wiedeńskiej odlewni) umieszczonego na kamiennym postumencie wykonanym z ciosów piaskowca. Na przedniej części cokołu znajduje się płaskorzeźbiona - postać najprawdopodobniej Adoranta z uniesionymi rękoma. Krzyż ma charakter funeralny - znajdujące się na nim napisy najpewniej nawiązywały do osoby pochowanej.

Obiekt jest w złym stanie. Widoczna jest znaczna degradacja powierzchni kamiennego cokołu. Na metalowym krzyżu występują ogniska korozji żelaza. Degradacja kamienia jest w głównej mierze spowodowana działaniem wody oraz kombinacją różnorodnych czynników atmosferycznych. Na niszczenie kapliczki wpływa także jej lokalizacja w pobliżu drogi.

Podstawowym założeniem jest przeprowadzenie pełnej konserwacji technicznej. Część cokołowa będzie odczyszczona, usunięte zostaną niepożądane nawarstwiana z powierzchni zabytku oraz nieoryginalne warstwy malarskie. Kolejnym etapem będzie usunięcie zdezintegrowanych warstw kamienia. Wzmocniona zostanie osłabiona struktura kamienia oraz uzupełnione zostaną ubytki zgodnie z ich oryginalną technologią. Powierzchnia kamienia zostanie zabezpieczona preparatem hydrofobowym. Zostanie zrekonstruowana forma rzeźbiarska płaskorzeźby w technice oraz kolorystyce nawiązującej do oryginału.

Metalowy krzyż wraz z płaskorzeźbionym aniołem będą odczyszczone z nawarstwień malarskich oraz ognisk korozji, a ich powierzchnia będzie zabezpieczona antykorozyjnie oraz pokryta warstwą odpowiednio dobranej kolorystycznie farby. Zakłada się pozłocenie perizonium i inskrypcji na krzyżu złotem w płatku. Istotnym elementem będzie również wykonanie izolacji poziomej fundament

 Wolnostojący krzyż kamienny z trzema półplastykowymi rzeźbami z 1. połowy 20. wieku w Chochołowie

 Obiekt usytuowany jest przy drodze głównej we wsi Chochołów.

Krzyż wykonany jest z piaskowca z pełnofiguralną postacią Jezusa Chrystusa, osadzony na postumencie, z półplastycznym przedstawieniem Bolejącej Madonny. W dolnej części znajduje się medalion najprawdopodobniej z wizerunkiem św. Jana Niepomucena.

Obiekt jest mocno zdestruowany, jego stan wymaga podjęcia natychmiastowych działań konserwatorskich. Zły stan zachowania powierzchni wynika w dużej mierze z niekorzystnej lokalizacji. którą jest sąsiedztwo ruchliwej drogi oraz z niekorzystnych warunków atmosferycznych. Kamień jest mocno zniszczony. Krzyż posiada liczne drobne ubytki oraz rozległe pęknięcia. Jest także pokryty warstwami mchów i porostów oraz tak zwaną fałszywą patyną.

Zakłada się przeprowadzenie badań zachowanych warstw malarskich w formie sond stratygraficznych. Umożliwi to określenie pierwotnej kolorystyki poszczególnych ciosów kamiennych. W pierwszej kolejności wzmocniona zostanie osłabiona struktura kamienia. Następnie usunięte zostaną z jego powierzchni nawarstwienia z brudu, kurzu, mchów, porostów i fałszywej patyny. Kolejnym etapem będzie uzupełnienie ubytków zgodnie z ich oryginalną technologią. Po wykonaniu prac o charakterze estetycznym poszczególne elementy kapliczki zostaną ze sobą ponownie połączone zaprawą wapienno - piaskową. Zakłada się również zabezpieczenie powierzchni przed szkodliwym działaniem wody.


Kaplica kamienna obrazująca postać polichromiczną - Pieta, która jest zbudowana na podstawie z postacią św. Jana Nepomucena z roku 1824 w Piekielniku

 Kapliczka z 1824 roku wykonana jest z piaskowca. Zwieńcza ją metalowy daszek. Obiekt składa się z kilkuelementowego cokołu wraz z rzeźbą pełnopostaciową przedstawiającą Pietę oraz płaskorzeźbioną postacią św. Jana Nepomucena. Kapliczka jest w złym i bardzo złym stanie zachowania. Nie posiadając trwałego fundamentu obiekt jest częściowo zapadnięty w gruncie. Kapliczkę pokrywa w różnym stopniu grubości prawdopodobnie olejne przemalowanie. Warstwy przemalowania wykazują silną hydrofobowość, łuszczą się, pękają i osypują, często z warstwą kamienia. Widoczna jest powierzchowna korozja metalowego zadaszenia.

Przyczyną zniszczeń są czynniki atmosferyczne powiązane z nieświadomą działalnością człowieka polegającą na przemalowywaniu kapliczki farbami silnie hydrofobowymi. Nie bez znaczenia jest także usytuowanie kapliczki w pobliżu często uczęszczanej drogi. Wszystkie negatywne czynniki, powstałe zarówno w naturalnych procesach jak i w wyniku czynników mechanicznych, tworzą na powierzchni kamienia skorupę, przez którą kamień nie może oddychać.

Priorytetem prac konserwatorskich będzie zachowanie oryginalnej formy rzeźbiarskiej wraz z pierwotną kolorystyką. Działania konserwatorskie zostaną poprzedzone badaniami nawarstwień malarskich.Początkowe prace przy obiekcie obejmować będą wykonanie stabilnego fundamentu. W kolejnym etapie usunięte zostaną powłoki malarskie i wyekstrahowane z przypowierzchniowych warstw kamienia przesączenia olejne. Następnie wzmocniona zostanie struktura kamienia i uzupełnione ubytki. W przypadku występowania polichromii zostanie ona uzupełniona i zrekonstruowana.

Na zakończenie prac konserwatorskich przewiduje się także przeprowadzenie zabiegu hydrofobizacji, który uchroni kamień przed nadmiernym wchłanianiem wody. Elementy metalowe zostaną oczyszczone z korozji, a następnie zabezpieczone środkami antykorozyjnymi.

Kaplica murowana z drewnianą rzeźbą św. Jana Nepomucena z roku 1829 w Załucznem,

 Kapliczka powstała w 1829 r. Wykonano ją z łamanego kamienia, częściowo otynkowano i wielokrotnie pobielono. Przykrywa ją dwuspadowy daszek z eternitu na szczycie którego umieszczono metalowy, kuty krzyż. Brakuje pierwotnego wyposażenia wnęki, które zostało skradzione. Zamiast niego w znajdującej się na frontowej ścianie wnęce umieszczona została równie zabytkowa polichromowana, drewniana rzeźba przedstawiająca św. Jana Nepomucena. W górnej partii kapliczki pod dachem znajdują się jeszcze trzy niewielkie prostokątne wnęki (bo bokach są one puste, a we frontowej znajduje się obrazek przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem Królową Polski w koronie oraz metalowy krucyfiks z lat 80. XX wieku).

Kapliczka była wielokrotnie bielona wapnem. Posiada liczne pęknięcia i odspojenia. Daszek wykazuje osłabienie, a farba na frontalnej ścianie szczytowej miejscowo łuszczy się i odpada. Metalowy kuty żelazny krzyż wieńczący kapliczkę pokryty jest korozją. Na figurze św. Jana Nepomucena zauważalne są liczne pęknięcia drewna. Najczęstszą przyczyną zniszczeń są czynniki naturalne oraz niewłaściwa ingerencja człowieka.

Głównym celem prac konserwatorskich będzie zbliżenie obiektu do pierwotnego wyglądu - charakterystycznego dla sztuki ludowej. W pierwszym etapie wykonane zostaną badania nawarstwień malarskich oraz stopniowo zostaną usunięte przemalowania. Ubytki ścian pod powierzchnią gruntu będą uzupełnione kamieniami i zaprawą murarską, a zdezintegrowany kamień wymieniony na nowy. Wykonane zostaną także nowe tynki z zaprawy piaskowo-wapiennej z niewielką ilością cementu białego. Przeprowadzone będą również niezbędne prace przy zadaszeniu kapliczki w tym wymiana pokrycia z eternitu na gont drewniany. Krzyż zostanie oczyszczony z warstw korozji i pozostałych warstw malarskich. Finalnym etapem konserwacji będzie uzupełnienie ubytków w drewnianej rzeźbie św. Jana Nepomucena oraz rekonstrukcja polichromii. Wykonana zostanie także kuta, ażurowa bramka zamykana na klucz, która zabezpieczy rzeźbę przed kradzieżą.

 Kaplica murowana zwana "Pazdorowa" z przełomu 19. i 20. wieku w Cichem,

Przydrożna kapliczka murowana w Cichem wykonana jest z łamanego kamienia. Przykryto  ją czterospadowym blaszanym daszkiem na szczycie którego umieszczono jest metalowy krzyż. Wewnątrz wnęki zamieszczonej we frontowej ścianie umieszczona jest współczesna duża figura Matki Boskiej Niepokalanej. Wnękę przysłonięto ażurową metalową bramką.

Kapliczka jest niszczejącym obiektem zabytkowym i wymaga kompleksowych działań konserwatorskich tak pod względem technicznym, jak i estetycznym.Najczęstszą przyczyną zniszczeń są naturalne czynniki. Kapliczka tynkowana i wielokrotnie bielona wapnem posiada liczne pęknięcia i odspojenia. Frontowa ściana uległa przesunięciu. Występują liczne pęknięcia i ubytki kamienia. Na elementach metalowych(bramka, dach, krzyż) widoczne są oznaki korozji. Skradzione zostało pierwotne wyposażenie wnęki. W ramach prowadzonych prac w pierwszej kolejności wykonane zostanie podbicie betonowe oraz izolacja przeciwwilgociowa muru. Planuje się zachowanie ekspozycji z surowego kamienia łamanego - bez tynkowania ścian kapliczki. W tym celu wszystkie warstwy pobiały oraz tynku zostaną usunięte, a ubytki w murze uzupełnione kamieniem. Pracom konserwatorskim poddane zostanie również zadaszenie kapliczki i inne elementy metalowe.Na podstawie zgromadzonych informacji zrekonstruowane zostanie wyposażenie kapliczki.

Kaplica Bogurodzicy Marii z Częstochowej z początku 19. wieku we Wróblówce.

 Kapliczka Matki Bożej Częstochowskiej położona jest przy skrzyżowaniu dróg w miejscowości Wróblówka. Jest to XIX-sto wieczna kapliczka dziękczynna wybudowana w podziękowaniu za cudowne ocalenie przed powodzią. Ma formę wolnostojącego murowanego domku, nakrytego dachem wieżowym kopulastym o pokryciu z blachy miedzianej. Dzwon znajdujący się w wieży jest z roku 1770. Dach zwieńczony jest metalowym krzyżem. We wnętrzu znajduje się centralnie ustawiony obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, natomiast dwa obrazy: Męki Pańskiej oraz Matki Boskiej tronującej są zdemontowane i przechowywane w domu prywatnym. Tym sposobem obrazy są chronione zarówno przed dużą wilgotnością panującą we wnętrzu jak i przed ewentualną kradzieżą. Oba przedstawienia wyszły spod pędzla Wincentego Chrząszkiewicza w roku 1863. We wnętrzu znajdują się również współczesne elementy, takie jak drewniane ławy, półki i krzesła. Kapliczka otoczona jest niskim metalowym płotem. Wnętrze kapliczki jest zamykane na klucz.

Na degradację poszczególnych elementów kapliczki miały wpływ nawarstwiające się lub współdziałające wzajemnie czynniki typu chemicznego, fizycznego, mechanicznego i biologicznego, a przede wszystkim ludzkiego. W najgorszym stanie są mury obiektu wraz oraz położonymi na nich tynkami. Pilnej konserwacji wymagają także będące elementem wyposażenia kapliczki obrazy „Męki Pańskiej” oraz „Adoracji Matki Bożej”, w których warstwie malarskiej zaobserwowano liczne ubytki. Na metalowym ogrodzeniu widoczne są liczne ogniska korozji. Podstawowym założeniem prowadzonych prac jest wykonanie pełnej konserwacji estetyczno - technicznej w celu przywrócenia pierwotnych walorów zabytkowi wraz z jego wyposażeniem. W pierwszej kolejności obiekt zostanie ustabilizowany oraz zabezpieczony przed wilgocią. Szkodliwych cementowe tynki zewnętrzne zostaną usunięte, a ubytki uzupełnione. Wszystkie elementy metalowe (np. ogrodzenie) zostaną oczyszczone, a następnie pomalowane. Obrazy poddane będą dezynfekcji a także dezynsekcji. Po usunięciu z nich ewentualnych przemalowań wzmocniona zostanie struktura płótna obrazu oraz drewna ramy oraz uzupełnione zostaną ubytki zaprawy jak i warstwy malarskiej.

§Wspólne dziedzictwo kulturowe regionu transgranicznego

Termin realizacji zadania: wrzesień 2018-kwiecień 2019

W ramach tego zadania wydany zostanie wspólny, polsko-słowacki folder o projekcie i obiektach dziedzictwa kulturowego na terenie Gminy Czarny Dunajec, które poddane zostaną renowacji w ramach projektu w ilości 2.500 egz. Wersja elektroniczna folderu zamieszczona zostanie na stronie internetowej Gminy Czarny Dunajec www.czarny-dunajec.pl i Miasta Trstena www.trstena.sk

 

Ponadto Gmina Czarny Dunajec będzie realizowała działania związane z promocją i zarządzaniem projektem.

 

Kontakt do partnerów projektu:

Mesto Trstená (Partner wiodący)
Bernolákova č. 96/8
028 01 TRSTENÁ

www.trstena.sk
msu@trstena.sk

Osoba do kontaktu: Ing. Ivana Gallová

 

Gmina Czarny Dunajec (Partner projektu)

Ul. Józefa Piłsudskiego 2

34-470 Czarny Dunajec

http://www.czarny-dunajec.pl

gmina@czarny-dunajec.pl

Osoba do kontaktu: Magdalena Jarosz